Hoffmann-ringoven van Heuvelland
Steenbakkerij Dumoulin:
een industriele geschiedenis.
Met de Buizen- en Steenbakkerij Dumoulin heeft Heuvelland een waardevol stukje cultureel en industrieel erfgoed op haar grondgebied.
Welkom
Steenbakkerij Dumoulin, Hoffmann-oven
Met de Buizen- en Steenbakkerij Dumoulin heeft de gemeente Heuvelland een waardevol stukje cultureel en industrieel erfgoed op haar grondgebied. Langs deze weg willen we het belang van de imposante Hoffmann-oven of ringoven onder de aandacht van een ruimer publiek brengen.
Deze website werd gebouwd rond de goed bewaarde bedrijfsfilm uit 1961, gemaakt door M. Claerhout en J. Dumoulin over de Buizen- en Steenbakkerij Dumoulin.
Het idee dat ook industrielandschappen en industriële architectuur waardevol zijn, kwam op in de jaren zestig van de twintigste eeuw. Architectuurhistorici en beleidsmakers in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten begonnen de waarde van industriële gebouwen en complexen in te zien, met name aan de riverfronts, de oude havens en pieren in de grote steden.
Erkenning en bescherming na de sluiting
Na de stopzetting bleef de steen- en buizenbakkerij uitzonderlijk volledig bewaard, maar haar statuut bleef onzeker. De erkenning van de erfgoedwaarde verliep met tussenstappen, tegenslag en hernieuwde pogingen tot behoud.
- 1997 De site werd aangemerkt als leegstaande en vervallen bedrijfsruimte. Tijdens een plaatsbezoek op 22 december werd voorgesteld om wettelijke bescherming en een herbestemming na te streven.
- 1999-2000 Onder begeleiding van VVIA groeide een vrijwilligersgroep die de site onder de aandacht bracht en ijverde voor bescherming.
- 31/05/2000 De Vlaamse Regering beschermde de buizenbakkerij als monument; de omgeving werd als dorpsgezicht beschermd.
- 12/11/2008 De Raad van State vernietigde het beschermingsbesluit na een procedure van de gemeente Heuvelland.
- 14/09/2009 De site werd opgenomen in de vastgestelde inventaris van het bouwkundig erfgoed. Dat gaf opnieuw erkenning, maar slechts een lichtere bescherming dan de monumentenstatus.
- 2018 Tijdens het Europees Jaar van het Cultureel Erfgoed kwam er opnieuw belangstelling, met onderzoek, rondleidingen en een herbestemmingsoefening rond de site.
- 2020-2021 VVIA bezocht de site opnieuw op 17 oktober 2020 en plaatste behoud en bescherming terug op de agenda. Na het overlijden van Jan Dumoulin op 13 januari 2021 werd de vraag naar een duurzame toekomst nog dringender.
Historiek
Van Langemark naar Wijtschate
Jozef Dumoulin startte in 1922 met een steenbakkerij in Langemark. Vier jaar later, in 1926, kocht hij de fabriek van de familie Menu in Wijtschate, nabij Mesen. Hij begon meteen met de modernisering van de site: de Hoffmann-ringoven werd uitgebreid, de productieruimte werd aangepakt en boven op een Duitse bunker kwam een kleitoren.
1922-1926
Start en overname
Dumoulin begon in 1922 in Langemark. In 1926 volgde de aankoop van de fabriek in Wijtschate, waar de modernisering met oven, productieruimte en kleitoren de basis legde voor de latere site.
Na WO II
Herneming en bloeiperiode
Wijtschate bleef tijdens WO II drainagebuizen produceren. Na de oorlog vroegen grotere productievolumes om meer droogruimte; in 1960 maakte de Ruston-dieselmotor het werk sneller en lichter.
Rond 1975
Stopzetting
PVC-drainagebuizen en modernere prefab technieken haalden de productie in. De fabriek sloot, terwijl de deels open kleiput als groen spoor van de vroegere activiteit bleef bestaan.
Bouwfasen
1926-30
Eerste fabriekskern
De site kreeg haar vaste kern met de Hoffmann-ringoven, de productieruimte, de opzichterswoning, het kleiputgebouw en de torenruimte.
Erfgoed
Steenbakkerij Dumoulin, industrieel erfgoed
Cultuurhistorische waarde
In de Buizen- en Steenbakkerij Dumoulin zijn van 1926 tot omstreeks 1975 stenen en drainagebuizen gefabriceerd. De oven heeft daarmee lange tijd een belangrijke rol gespeeld in zowel de intensieve wederopbouw na WO I als in de industriële geschiedenis van Wijtschate. De steenbakkerij zit in het collectieve geheugen van de gemeenschap.
Architectuurhistorische waarde
Aan de site en de gebouwen werd niets meer aangepast of toegevoegd sedert de bedrijfssluiting. De Hoffmann-ringoven is, op de dakconstructie na, goed bewaard. De site omvat voorts onder andere een hoge schoorsteen, diverse gelijkvloerse droog- of haaghutten, een conciergewoning, een voorbewerkingsgebouw met machinekamer en smidse, de meerlagige droogloodsen. De Hoffmann-ringoven is een voorbeeld van de typologische ontwikkeling van steenovens.
Stedenbouwkundige waarde
De compacte opstelling van de verschillende onderdelen en de landschappelijke samenhang tussen de oven en het omliggende kleiwinningsgebied heeft een grote stedenbouwkundige waarde. Het ensemble is beeldbepalend en van grote afstand zichtbaar in het landschap door de imposante Hoffmann-ringoven, de hoge schoorsteen als identiteitsdrager van de vroegere baksteenindustrie en de typische meerlagige droogloodsen.
Contact en links
Contact en verdere verkenning